"Devletin yeni yapay zekâ eylem planı şirketlere ne getiriyor, hangi alanlarda fırsat, hangi alanlarda beklenti var?" Bu soru, yapay zekâ yatırımı planlayan pek çok yönetim ekibinin gündeminde. Yanıtın kaynağı artık belli: 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, "Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030)"yı yürürlüğe koydu. Genelge, planın Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplumun iş birliğiyle hazırlandığını belirtiyor; 2021-2025 Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi'nin uygulanmasının ardından yeni bir eylem planına ihtiyaç duyulduğunu da kaydediyor.
Genelge kamu kurumlarına görev veriyor; özel sektör için anlamı ise planın ayrıntısında. Bu yazıda Bakanlığın yayımladığı 44 sayfalık tam metinden şirketleri doğrudan ilgilendiren başlıkları çıkarıyor ve bugünden atılabilecek hazırlık adımlarını sıralıyoruz.
Çerçeve: dört eksen, on altı eylem
Plan; "Fark et", "İstifade et", "Üret" ve "Yönet" olmak üzere dört eksen üzerine kurulu ve her eksende dört eylem olmak üzere toplam 16 öncelikli eylem içeriyor. Takvim iki faza ayrılmış: 2026-2027'de yönetişim yapılarının kurulması, veri alanlarının pilotlanması ve ilk kamu uygulamaları; 2028-2030'da ise pilotların ölçeklenmesi ve yatırım hedefleri öne çıkıyor.
Yönetişim tarafında Cumhurbaşkanı başkanlığında bir Ulusal Yapay Zekâ Kurulu öngörülüyor; Kurul her yıl bir "Ulusal Yapay Zekâ Politika Mektubu" yayımlayacak. Eylemlerin ilerleyişi kamuya açık bir İlerleme ve Şeffaflık Portali'nden izlenecek ve ilk ilerleme raporu yayımdan itibaren 12 ay içinde çıkacak. Şirketler açısından bu, plandaki çağrıların ve takvimin tek bir yerden takip edilebileceği anlamına geliyor.
Özel sektörü doğrudan ilgilendiren başlıklar
KOBİ kuponları ve hazır çözüm paketleri (Eylem 8). Plan, KOBİ'lerin yapay zekâ denemelerini kalıcı ürün ya da hizmete taşımasını desteklemek için bir kupon programı öngörüyor. Kuponlar yazılım aboneliklerini, bulut GPU/CPU kullanımını, veri hizmetlerini ve güvenlik/uygunluk testlerini kapsayacak. KOBİ'ler ihtiyaçlarını dijital bir platformdan bildirecek ve akredite hizmet sağlayıcılarla eşleştirilecek. İlk 12 ay için hedef en az 1.000 kupon. Dikkat çeken nokta ölçüm şartı: projelerde "öncesi-sonrası" ölçümleri zorunlu olacak; pilotlarda başlangıca göre ortalama en az %10 verimlilik veya kalite artışı hedefleniyor.
Hesaplama gücüne erişim (Eylem 6). "Herkes için GPU" programı, girişimlere, KOBİ'lere ve araştırmacılara GPU-saat kredisi sunacak. İlk çağrının planın ilk 6 ayında açılması ve ilk fazda yılda en az 2 milyon GPU-saat tahsis edilmesi hedefleniyor; 2028 sonunda bu rakamın yılda en az 20 milyona çıkması öngörülüyor.
Veri alanları ve veri paylaşımı (Eylem 3). Şirketler ve kamu kurumları, gönüllülük esasıyla, ortak kurallar ve standart sözleşmeler altında verilerini kontrollü biçimde paylaşabilecek. Veri sağlayan kuruluşlar için vergi/Ar-Ge indirimi, GPU/veri kredileri ve "Güvenilir Veri Sağlayıcı" statüsü gibi teşvikler planlanıyor. Sağlık, tarım, savunma ve e-ticarette seçilecek şirket ve konsorsiyumlar "Ulusal Yapay Zekâ Şampiyonları" kapsamında veri, hesaplama ve ihracat desteği alacak.
Çalışan dönüşümü (Eylem 2). Plan, mevcut iş gücü için sektörlerle birlikte tasarlanacak bir Çalışan Dönüşümü Programı öngörüyor; işletmeler çalışanlarını bu programa yönlendirirken Ar-Ge merkezi ve teknokent teşvik mekanizmalarından yararlanabilecek. Hedef, 24 ayda en az 100.000 çalışanın sektöre özel yetkinlik modüllerini tamamlaması.
Kamu alımları (Eylem 7). Kamuda başarıyla uygulanan çözümlere dijital rozet verilecek ve bu çözümlerin Devlet Malzeme Ofisi Tekno Katalog'da yer alması için düzenleme yapılacak. Plan, yapay zekâ projelerine yönelik kamu alımlarına katılacak girişimlerde teknogirişim belgesini esas alıyor. Kamuya çözüm sunmayı düşünen şirketler için bu iki madde önemli.
Beklenti tarafı: risk temelli kurallar
Plan yalnız destek değil, kural da getiriyor. Eylem 4, Avrupa Birliği'nin orantılı risk yaklaşımını dikkate alan ulusal bir hukuki-etik çerçeve öngörüyor. Buna göre düşük riskli uygulamalar için sade kontrol listeleri, orta riskli uygulamalar için kısa-form Algoritmik Etki Değerlendirmesi, yüksek etkili sistemler için ise genişletilmiş değerlendirme, kamuya açık özet Model Kartı ve ayrıntılı teknik dosya standart hâle gelecek. Yüksek etkili sayılacak alanlar arasında sağlık, eğitim, istihdam, kredi değerlendirme ve biyometrik tanıma var. Orantılı risk rehberinin ve sektör eklerinin planın ilk 12 ayında yayımlanması hedefleniyor.
Kişisel veri tarafında plan, KVKK-GDPR uyumunun otomatik karar süreçlerinde açıklanabilirlik, model eğitiminde kişisel veri işleme ve sınır ötesi aktarım başlıklarında güçlendirileceğini söylüyor. Eylem 16 ise finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyon başta olmak üzere düzenleyici deney alanları kurulmasını ve düzenlemeye tabi sektörlerde güvenli bulut kullanımına ilişkin bir aksiyon planının altı ay içinde yayımlanmasını öngörüyor.
Önemli bir ayrım: Bu bir eylem planı, kanun değil. Plan, yasal çerçevenin genel bir kanuni zemin ve paydaşlarla istişare edilerek hazırlanacak ikincil düzenlemelerle kurulacağını belirtiyor. Yasama tarafındaki tabloyu TBMM komisyon raporu yazımızda, AB tarafındaki takvimi ise AB Yapay Zekâ Yasası yazımızda ele almıştık.
Şirketler bugünden ne yapabilir?
Aşağıdaki adımlar plan metninden türetilmiş genel bir çerçevedir; her kurumun kendi sektörüne ve ölçeğine göre uyarlanması gerekir.
- Kullanım envanteri çıkarın ve risk düzeyine göre sınıflandırın. Plandaki üç kademeli yapı (düşük, orta, yüksek etkili) iç sınıflandırma için iyi bir başlangıç. İstihdam, kredi ya da biyometri gibi alanlara dokunan uygulamaları ayrıca işaretleyin.
- Dokümantasyonu şimdiden başlatın. Yüksek etkili sistemler için Model Kartı ve teknik dosya beklentisi var. Her modelin amacı, veri kaynağı, performans ölçütleri ve bilinen sınırlılıkları bugünden kayda alınabilir.
- Pilotlarınızı ölçülebilir kurun. Eylem 8 kapsamındaki projelerde öncesi-sonrası ölçümü zorunlu olacak. Kendi pilotlarınızda da süre, hata oranı ve maliyet gibi göstergeleri baştan tanımlamak, olası bir başvuruyu kolaylaştırır.
- Veri varlıklarınızı gözden geçirin. Veri alanlarına katılım gönüllü; ancak hangi verinin paylaşılabilir olduğunu bilmek, teşviklerden yararlanmanın ön koşulu. Kişisel veri içeren setler için hukuk ve uyum ekiplerinin görüşünü baştan alın.
- Ekip planını programlarla eşleştirin. Çalışan Dönüşümü Programı ve sektörel sertifikalar, iç eğitim planına dâhil edilebilecek kaynaklar.
- Takvimi izleyin. Rehberler, çağrılar ve ilerleme raporları Bakanlığın sayfası ve Şeffaflık Portali üzerinden duyurulacak. Planın kendi takvimi, ilk 6 ve 12 ay hedeflerini öne çıkarıyor.
Sonuç
Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı, özel sektöre iki mesaj veriyor: Hesaplama gücü, veri ve KOBİ kuponları gibi araçlarla benimsemeyi kolaylaştırmak; aynı zamanda risk temelli kurallar, etki değerlendirmesi ve dokümantasyonla güvenilir kullanımı standart hâle getirmek. Hedeflerin önemli bir kısmı ilk 6, 12 ve 24 aylık takvimlere bağlı; ayrıntılar rehberler ve çağrılarla netleşecek. Bu nedenle en sağlam hazırlık, envanter, ölçüm ve dokümantasyon gibi her senaryoda işe yarayacak adımlardan geçiyor.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering