"Türkiye'de yapay zekâ kanunu çıkacak mı, şirketler neye hazırlanmalı?" sorusu, yapay zekâyı iş süreçlerine taşıyan kurumların sıkça sorduğu bir soru. Bu soruya bugün verilebilecek en sağlam yanıtın kaynağı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yapay zekâ için kurduğu araştırma komisyonunun raporu. Mart 2026 tarihli ve 260 sıra sayılı bu rapor, 100 maddelik bir öneri tablosuyla sona eriyor. Rapor 27 Mart 2026'da kamuoyuna yansıdı.
Bu yazıda önce raporun hukuki niteliğini netleştiriyor, ardından kurumları doğrudan ilgilendiren önerileri özetliyor ve bugünden atılabilecek hazırlık adımlarını sıralıyoruz.
Önce çerçeve: rapor bir kanun değil
Raporun ne olduğunu doğru okumak, gereksiz telaşı da gereksiz rehaveti de önler. Komisyon, Anayasa'nın 98. maddesi ve TBMM İçtüzüğü çerçevesinde kurulan bir Meclis araştırması komisyonu. Anayasa'ya göre Meclis araştırması, belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan bir inceleme. Dolayısıyla rapordaki öneriler kendiliğinden bağlayıcı değil; hukuka dönüşmeleri için ayrı bir yasama süreci gerekiyor.
Raporun arkasında kapsamlı bir çalışma var. Komisyon Ocak 2025'te göreve başladı; 13 toplantı yaptı, kurum, sivil toplum ve akademiden 119 kişiyi dinledi ve paydaşlardan 48 bilgi notu ve rapor topladı.
Yasama tarafındaki duruma da bakmak gerekiyor. TBMM'nin sitesinde 24 Haziran 2024'te sunulan "Yapay Zeka Kanun Teklifi" (Esas No 2/2234), 5 Ekim 2026'da yapılan kontrolde "Komisyonda" durumunda görünüyor. Kısacası Türkiye için yapay zekâya özgü kapsamlı bir çerçeve kanun bugün bir öneri; raporun önemi, böyle bir kanunun hangi yönde şekillenebileceğine dair en ayrıntılı resmî ipucunu vermesinde.
Önerilen kanunun karakteri: esnek ama boş değil
Raporun 27 numaralı önerisi, bir "Türkiye Yapay Zekâ Kanunu" hazırlanmasını istiyor. Tarif edilen kanun mevcut düzenlemeleri kopyalamayan, insan odaklı ve etik ilkelere uygun, bununla birlikte esnek ve inovasyon odaklı bir çerçeve. Ayrıntıların ikincil mevzuata ve rehberlere bırakılması öneriliyor.
Bu esneklik, yükümlülük olmayacağı anlamına gelmiyor. Aynı öneri, gerekli alanlarda risk yönetimi ve şeffaflık analizlerinden sonra güvenilir yapay zekâ damgası, sertifikasyon ve uygunluk değerlendirme kriterleri gibi yönetim süreçleri getirilmesinden söz ediyor. Kurumsal yapılanmada ise uzun vadede, mevcut kurumları koordine edecek bir Türkiye Yapay Zekâ Kurumu kurulması öneriliyor.
Kurumları doğrudan ilgilendiren öneriler
Rapordaki 100 önerinin bir kısmı kamu, eğitim ve araştırma alanına odaklanıyor. Şirketlerin iş yapış biçimini etkileyebilecek olanlar şöyle özetlenebilir (tümü rapordaki öneri tablosundan):
- İnsan gözetimi (öneri 31 ve 51): Yargı, sağlık ve eğitimde yapay zekânın insanı ikame eden değil karar destek aracı olarak konumlandırılması; anlamlı insan gözetimi olmadan yapay zekâ çıktısına dayalı kararları önleyecek kontrol mekanizmaları.
- Kişisel veriler (öneri 36): KVKK'da, tamamen otomatik yapay zekâ kararları ve profillemede ilgili kişiye insan müdahalesi talep etme ve itiraz hakkı; tasarımda mahremiyet ilkesi ve veri koruma etki değerlendirmesinin zorunlu hâle getirilmesi.
- Bağımsız denetim (öneri 42): Akredite bir kuruluşça yürütülecek denetim ve sertifika süreçleri; yüksek riskli uygulamalarda bağımsız denetimin zorunlu tutulması.
- Şeffaflık ve içerik etiketleme (öneri 52 ve 55): Kişilerin yapay zekâ ile etkileşimde olduklarını bilmelerini sağlayan tasarım; yapay zekâ üretimi içeriğin filigran ve meta veriyle tespit edilebilmesi.
- Ürün sorumluluğu (öneri 34): 7223 sayılı Kanun başta olmak üzere ürün güvenliği ve sorumluluğu çerçevesinin yazılımları ve yapay zekâ sistemlerini kapsayacak şekilde güncellenmesi.
- Yasak alan (öneri 32): İnsan iradesini manipüle eden ve önemli zarara yol açan sistemlerin yasaklanması.
- Sektörel kurallar (öneri 59): Finans sektöründe model risk yönetimi, denetlenebilirlik ve veri yönetişimi standartları.
Rapor yalnızca yükümlülük önermiyor. Düzenleme deneme alanları (regulatory sandbox), küçük ölçekli girişimler için GPU havuzları ve TÜBİTAK gibi kamu kurumlarının yapay zekâ altyapısının özel sektöre açılması da öneriler arasında. KOBİ'ler ve girişimciler için hibe, teşvik, düşük faizli kredi ile vergi indirimi veya muafiyeti de tavsiye ediliyor.
AB ile bağlantı da dikkat çekiyor. Rapor, yapay zekâ kaynaklı ayrımcılık konusunda mevcut AB düzenlemeleriyle uyumu gözeten bir mevzuat çalışması öneriyor. Yükümlülüklerin genel mantığı (insan gözetimi, şeffaflık, yüksek risk için denetim), AB'ye ürün ya da hizmet sunan şirketlerin zaten tanıdığı bir dil. AB tarafındaki takvimi AB Yapay Zekâ Yasası yazımızda ele almıştık.
Bugünden atılabilecek adımlar
Kanunun içeriği ve takvimi belli olmadığı için kesin bir uyum listesi çıkarmak mümkün değil. Ancak raporda öne çıkan başlıklar, hangi düzenleme gelirse gelsin işe yarayacak hazırlıkları gösteriyor. Aşağıdaki adımlar, bu başlıklardan türetilmiş genel bir çerçevedir:
- Yapay zekâ envanteri çıkarın. Hangi süreçte, hangi araç ya da modelin, hangi veriyle kullanıldığını listeleyin. Satın alınan yazılımlardaki gömülü özellikleri de dahil edin.
- Kullanımları etkiye göre sınıflandırın. İnsanlar hakkında sonuç doğuran kullanımları (işe alım, kredi, performans değerlendirmesi, müşteri değerlendirmesi gibi) ayrı işaretleyin; raporun denetim ve insan gözetimi önerileri en çok bu alanı hedefliyor.
- İnsan onay noktalarını tanımlayın. Otomatik kararın hangi eşikte bir çalışanın onayına düştüğünü ve itirazların nasıl ele alınacağını yazılı hâle getirin.
- Kişisel veri boyutunu bugünkü kurallarla ele alın. Mevcut KVKK yükümlülükleri yapay zekâ kullanımı için de geçerli; çalışanların üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin politika için KVKK rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
- Belgeleme alışkanlığı kurun. Model ya da araç seçimi, test sonuçları ve bilinen sınırlamalar kayıt altında olursa, ileride bir uygunluk değerlendirmesi ya da bağımsız denetim istendiğinde hazırlık süresi kısalır.
- Yapay zekâ üretimi içeriği işaretleyin. Müşteriye giden metin, görsel ya da sohbet botu etkileşimlerinde yapay zekâ kullanımını açıkça belirtmek, raporun şeffaflık önerileriyle uyumlu düşük maliyetli bir adım.
- Destek ve deneme alanlarını izleyin. Sandbox, kamu hesaplama altyapısı ve teşvik önerileri hayata geçerse, hazır bir envanteri ve net bir kullanım senaryosu olan kurumlar bu imkânlardan daha hızlı yararlanabilir.
- Mevzuat takibini bir sorumluya verin. TBMM'deki kanun teklifleri ve ikincil düzenlemeler değiştikçe, değerlendirmeyi hukuk ve uyum ekipleriyle birlikte güncelleyin.
Sonuç
TBMM komisyon raporu, Türkiye'de yapay zekâ düzenlemesinin hangi yöne gidebileceğini gösteren en kapsamlı resmî metin; ancak bir kanun değil, bir yol haritası. Önerilen çerçeve esnek ve inovasyon odaklı olarak tarif ediliyor, fakat insan gözetimi, şeffaflık, kişisel veri ve yüksek risk için denetim gibi başlıklarda net bir yön çiziyor.
Kurumlar için makul tutum, kanunu beklemek yerine envanter, sınıflandırma ve belgeleme gibi her senaryoda değer üreten adımlarla bugünden başlamak. Orient Global'in bakışıyla bu hazırlık, ayrı bir uyum projesi değil, yapay zekâ yol haritasının doğal bir parçası olarak ele alınmalı.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering