Geçici yönetici; yönetici ayrıldığında ve halef hazır olmadığında, kriz ya da yeniden yapılanma sırasında, büyüme ve birleşme döneminde, sahibi olmayan bir dönüşüm projesinde ve aile şirketinde devir döneminde doğru karardır. Bu modelin İngilizce adı interim management, yani süresi ve hedefi baştan belli bir yönetim görevidir. Kavramın tanımı için önceki yazımıza bakın: Interim yönetim nedir, danışmanlıktan farkı ne?
Karar, bir koltuğun boş olmasından değil, boşluğu dolduracak hazır bir çözümün olmamasından doğar. PwC'nin 2016 Küresel Aile Şirketleri Araştırması'nın Türkiye sonuçlarına göre Türkiye'deki aile şirketlerinin yalnızca %4'ünde yazılı ve ilgili kişilerle paylaşılmış bir halefiyet planı vardı; küresel ortalama %15'ti. Aşağıdaki beş işaret, hazır çözümün olmadığı durumları kaynaklarıyla sıralıyor.
Beş işaret kısaca şöyle:
- Yönetici ayrıldı ve hazır halef yok (Odgers, A&O Shearman).
- Kriz, yeniden yapılanma ya da maliyet programı var (Kariyer.net, Hürriyet, Meritus).
- Büyüme, yeni tesis, birleşme ya da entegrasyon işi var (Kariyer.net, Hürriyet).
- Dönüşüm projesinin yetkili bir sahibi yok (Hürriyet, Kariyer.net).
- Aile şirketi devir döneminde ve devir planı yok (PwC Türkiye, TKYD ve Deloitte).
Her işaret için neden ve hangi koşulda geçerli olduğu aşağıda.
Yönetici ayrıldığında ve halef hazır değilse interim yönetici gerekir mi?
Evet, hazır bir halef yoksa gerekir. A&O Shearman, "hemen göreve hazır" halef bulunmayan durumda, kalıcı olmasa bile krizi sakinleştirebilecek deneyimli bir geçici halef önerir. Aynı kaynak, umut vaat eden bir ismi erken ve kriz anında role taşımanın hem o kişiye hem kuruma zarar verebileceğini belirtir.
Odgers'ın finans sektöründe yaptığı görüşmelerde birçok kurum, beklenmedik ayrılıktan sonra interim yönetici getireceğini söylüyor. Küçük kurumlarda iç aday sayısı az olduğu için bu çoğu zaman zorunluluk. Aynı görüşmelerde neredeyse tüm kurumlar, rolün geçici olduğunu bilen "vekil" adaylardan oluşan bir liste tutuyor. Kısacası, adı belli bir vekil ve yetkinliği kanıtlı bir iç aday varsa dışarıdan yönetici gerekmeyebilir; yoksa gerekir.
Kriz, yeniden yapılanma ya da maliyet programı geçici yönetici gerektirir mi?
Evet, bu başlıklar interim görevlerin en yaygın kullanım alanıdır. Kariyer.net, modelin organizasyonel dönüşüm, yapılandırma, işletme kapanışları ve maliyet azaltma süreçlerinde kullanıldığını aktarıyor. Hürriyet'in haberine göre geçici yöneticiler çoğunlukla finansal sorunları çözmek için CFO olarak görev alıyor.
Almanya'da Meritus Business Advisors'ın Haziran 2023'te 346 interim yönetici üzerinde yaptığı "Interim Manager Agenda 2023" çalışması, görevlerin ağırlıklı olarak yeniden organizasyon ve operasyonel yeniden yapılanma olduğunu gösteriyor; katılımcıların %49'u açıkça Chief Restructuring Officer (CRO) olarak çağrılıyor (ComputerWoche, 8 Eylül 2023). Bu rakam Alman pazarına aittir; Türkiye için doğrudan karşılığı yoktur. Ortak nokta şudur: kriz anında kalıcı işe alım süresi, kararın beklemeyeceği bir süredir.
Büyüme, yeni tesis ya da birleşme geçici yönetici gerektirir mi?
Evet, işin kalıcı kadroyu aşan bir yoğunlukta ve belirli bir sürede yapılması gerekiyorsa. Kariyer.net birleşme ve satın almayı, üretim tesislerinin kuruluşunu ve taşınmasını modelin kullanım alanları arasında sayıyor. Hürriyet de satın alma ve birleşme süreçlerini kritik süreçler olarak anıyor.
Burada ölçüt, işin bir başlangıcı ve bitişi olmasıdır. Tesis kurulduğunda ya da entegrasyon tamamlandığında, sürekli bir üst yönetim kadrosuna ihtiyaç ayrı bir karardır. Hürriyet'in haberinde interim görevler çoğunlukla 3 ila 18 ay sürüyor.
Dönüşüm projesinin sahibi yoksa geçici yönetici çözüm olur mu?
Evet, projenin kararı veren ve sonucu üstlenen tek bir sahibi yoksa. Hürriyet, dijital dönüşümü geçici yöneticilerin görev aldığı kritik süreçler arasında sayıyor; Kariyer.net organizasyonel dönüşümü aynı listeye koyuyor. Hürriyet'in tarifine göre geçici yönetici sorunun çözümünü bulur, yol haritasını çıkarır, sistemi oturtur ve görevi mevcut kadroya devreder.
Pratik bir sınama: ERP, otomasyon ya da belgelendirme projesinde "bu projenin sonucundan kim sorumlu" sorusuna tek isimle cevap verilemiyorsa, eksik olan teknik bilgi değil, yetkili bir sahiptir. Danışman öneri bırakır; sahibi olmayan projede öneriyi uygulamaya taşıyacak kişi gerekir.
Aile şirketinde devir döneminde geçici yönetici gerekir mi?
Evet, devir planı yoksa ya da yeni nesil henüz hazır değilse. PwC'nin 2016 araştırmasında Türk aile şirketlerinin %54'ü halefiyet planını henüz yapmamıştı; küresel oran %43'tü. Aynı araştırmada Türkiye'deki aile şirketi sahiplerinin yarıdan fazlası mülkiyeti, %35'i ise yönetimi bir sonraki nesle aktarmayı planlıyordu. Mülkiyet ile yönetimin ayrı devredilebilmesi, geçiş döneminde yönetimi yürütecek bir kişiye alan açar.
TKYD ve Deloitte'in 2007 tarihli ortak yayını, aile şirketlerinin yok olma nedenlerinin başında nesilden nesile geçiş planı ve tanımlanmış bir süreç eksikliğini gösteriyor. A&O Shearman ise geçici yöneticinin kalıcı halefe mentorluk yapabilmesini ideal sayıyor. Bu yüzden devir döneminde interim yönetici, aile adına karar vermez; hazırlanan halefin görevi devralmasına kadar yönetimi yürütür.
Geçici yönetici ne zaman gerekmez?
Üç durumda gerekmez. Birincisi, yetkinliği kanıtlanmış ve görevi devralmaya hazır bir iç aday varsa. İkincisi, ihtiyaç bir analiz ya da öneri raporuysa; bu danışmanlık işidir. Üçüncüsü, görev sürekli ve sınırsızsa; interim görev hedefi ve bitişi olan işe uygundur.
Karar öncesi hangi soruya cevap verilmeli?
Tek soru yeterlidir: görev bittiğinde ne devredilmiş olmalı? Cevap net bir hedef, bir yetki sınırı ve bir devralacak kişi veriyorsa interim yönetim uygun bir araçtır. Orient Global, bu soruyu kendi durumunuz için birlikte değerlendirmek isteyen şirketler için Interim Yönetim hizmetini sunar: Interim Yönetim sayfası.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki ya da mali danışmanlık yerine geçmez.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering