Türkiye'de yapay zekâ kullanan şirketlerin oranı bir yılda yaklaşık iki katına çıktı. TÜİK'in 2 Ekim 2026'da yayımladığı bültene göre 10 ve daha fazla çalışanı olan girişimlerde bu oran 2025'teki %7,5'ten 2026'da %14,0'a yükseldi. Kullanımın yaygınlaşmasıyla birlikte yöneticilerin önündeki soru da değişiyor: "Yapay zekâ kullanalım mı?" sorusunun yerini "Bu çözümü nasıl edinelim?" sorusu alıyor.
TÜİK'in 2026 bülteni bu soruya ilk kez veriyle ışık tutuyor. Bir önceki yılın bülteninde yer almayan bir başlık eklendi: yapay zekâ kullanan girişimlerin bu yazılım ve sistemleri hangi yollarla edindiği. Bu yazıda o veriye, şirket büyüklüğüne göre farklara ve kişisel veri boyutuna bakıyoruz.
Şirketler yapay zekâyı nasıl ediniyor?
TÜİK, yapay zekâ kullanan girişimlere çözümlerini nasıl edindiklerini sordu. Bültene göre öne çıkan yol hazır yazılımlar:
- Açık kaynaklı yazılımları (ücretsiz ya da ücretli) kullanan: %67,8
- Kapalı kaynaklı yazılımları (ücretsiz ya da ücretli) kullanan: %49,1
- Yazılım veya sistemi harici sağlayıcılara geliştirten: %46,5
- Yazılım veya sistemi kendi çalışanlarıyla geliştiren: %32,1
Oranların toplamı 100'ü belirgin biçimde aşıyor. Bu, girişimlerin önemli bir kısmının tek bir yolu seçmediğini, birkaçını birlikte kullandığını gösteriyor. Örneğin açık ve kapalı kaynak oranlarının toplamı tek başına %116,9; dolayısıyla yapay zekâ kullanan girişimlerin en az altıda biri her iki tür hazır yazılımı birlikte kullanıyor.
Tablo üç şey söylüyor. Birincisi, başlangıç noktası çoğunlukla hazır araçlar. İkincisi, dış sağlayıcıya geliştirtmek azımsanmayacak bir yol: yapay zekâ kullanan her iki girişimden yaklaşık biri bu yolu da kullanıyor. Üçüncüsü, kendi ekibiyle geliştirme en az başvurulan yöntem olsa da yapay zekâ kullanan girişimlerin üçte birine yakını bu yetkinliği kurum içinde de çalıştırıyor.
Büyüklüğe göre fark: büyük şirketler çok önde
Edinme yolunun seçimi, şirketin ölçeğinden bağımsız düşünülemez. TÜİK verisine göre 2026'da yapay zekâ kullanan girişimlerin oranı 10-49 çalışanlılarda %12,8, 50-249 çalışanlılarda %17,0, 250 ve üzeri çalışanlılarda ise %37,1. Aynı oranlar 2021'de sırasıyla %2,3, %3,6 ve %9,6 idi.
Avrupa Birliği ile kıyaslandığında mesafe hâlâ belirgin. Eurostat'a göre 2025'te AB'deki girişimlerin %19,95'i yapay zekâ teknolojilerini kullandı; büyük girişimlerde oran %55,03. İki kurum farklı yılları ve farklı örneklemleri raporladığı için karşılaştırma yön gösterici olarak okunmalı.
Kullanmayı düşünen şirketlerde de ölçek farkı var. Yapay zekâ kullanmayıp kullanmayı düşünen girişimlerin oranı 2026'da genelde %8,3; bu oran 10-49 çalışanlılarda %7,4, 50-249 çalışanlılarda %12,2, 250 ve üzeri çalışanlılarda %14,9.
TÜİK bülteni edinme yollarını büyüklük grubuna göre ayrıştırmıyor. Bu yüzden "büyük şirketler daha çok kendi ekibiyle geliştiriyor" gibi bir sonuç bu veriden çıkarılamaz. Söylenebilecek olan şu: büyük şirketlerde kullanım hem daha yaygın hem de daha hızlı artıyor; orta ölçekli şirketler ise kullanmayı düşünme eğiliminde küçüklerden belirgin biçimde önde.
Kişisel veri boyutu: her altı kullanıcıdan biri
Edinme yolu, verinin nerede ve kimin kontrolünde işlendiğini de belirliyor. TÜİK'e göre yapay zekâ kullanan girişimlerin %16,6'sı bu teknolojilerle cinsiyet, yaş, meslek, adres, satın alma kayıtları ya da yüz görüntüleri gibi kişisel verileri işlediğini beyan etti. Bu oran ölçekten pek etkilenmiyor: 10-49 çalışanlılarda %16,9, 50-249 çalışanlılarda %15,3, 250 ve üzeri çalışanlılarda %17,0.
Bu nokta, edinme yolu kararıyla doğrudan ilişkili. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun Kasım 2025'te yayımladığı rehbere göre bir geliştirici, kişisel verileri üçüncü bir tarafın talimatıyla ve amaç ile vasıtaları o tarafın belirlediği bir çerçevede işliyorsa veri işleyen olarak nitelendirilebiliyor. Rehber, rolleri sözleşmedeki ifadelerin değil, tarafların fiili kontrolünün belirlediğini de vurguluyor. Pratikte bu, dış sağlayıcıya geliştirilen bir sistemde verinin hangi amaçla, hangi kaynaktan ve ne kadar süreyle işleneceğine dair kararların şirket tarafından açıkça tanımlanması gerektiği anlamına geliyor. Bu değerlendirme kaynağın aktarımıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Üç yolun güçlü ve zayıf yanları
Aşağıdaki çerçeve kaynak rakamı içermez; TÜİK verisindeki tabloyu kurumsal karar sürecine çevirmek için önerilmiş bir düşünme aracıdır.
Hazır yazılım (açık ya da kapalı kaynak). En hızlı başlangıç yolu. Metin özetleme, sınıflandırma ya da belge okuma gibi yaygın ihtiyaçlar için genellikle yeterli. Açık kaynak çözümler esneklik ve verinin kurum içinde tutulabilmesi açısından avantaj sağlayabilir; ancak kurulum, güncelleme ve güvenlik sorumluluğu kurumda kalır. Kapalı kaynak çözümlerde bu yük azalır; buna karşılık modelin nasıl çalıştığına ve verinin nasıl işlendiğine dair görünürlük sınırlı olabilir.
Dış sağlayıcıya geliştirtme. Kurum içinde uzmanlık yokken özelleştirilmiş bir çözüme ulaşmanın yolu. Başarının anahtarı, ihtiyacın ve başarı ölçütünün sağlayıcıdan önce kurum tarafından tanımlanması. Bakım, model güncellemeleri ve teslimden sonra sistemin kim tarafından işletileceği sözleşme aşamasında netleşmeli; aksi hâlde kurum, anlamadığı bir sisteme bağımlı kalabilir.
Kendi ekibiyle geliştirme. En fazla kontrolü sağlayan ama en uzun soluklu yol. Rekabet avantajı yaratan, kuruma özgü veriye dayanan kullanım alanları için anlamlı. Ancak veri altyapısı, yetkin kadro ve sürekli bakım gerektiriyor; tek bir projeyle sınırlı kalacaksa yatırım genellikle karşılığını zor bulur.
Karar için beş soru
- Kullanım alanı ne kadar standart? Pazardaki pek çok şirketin aynı ihtiyacı varsa hazır çözüm muhtemelen yeterlidir.
- Çözüm rekabet avantajı yaratıyor mu? Kuruma özgü süreç ve veriye dayanıyorsa özel geliştirme gündeme gelir.
- Kişisel veri işlenecek mi? İşlenecekse veri akışı, saklama süresi ve tarafların rolleri baştan yazılı hâle getirilmeli.
- Teslimden sonra kim sahip çıkacak? Dış sağlayıcıyla çalışılsa bile kurum içinde sistemi anlayan bir sorumlu bulunmalı.
- Yollar birleştirilebilir mi? TÜİK verisi şirketlerin yolları birlikte kullandığını gösteriyor; hazır bir modelin üzerine dış destekle özelleştirme yapmak ve zamanla iç ekibi büyütmek yaygın bir geçiş modeli olabilir.
Sonuç
TÜİK'in 2026 verisi, Türkiye'de yapay zekânın ağırlıkla hazır yazılımlarla edinildiğini, ancak dış sağlayıcıya geliştirtme ve kurum içi geliştirmenin de önemli yer tuttuğunu gösteriyor. Doğru yol tek bir seçim değil; kullanım alanına, veri hassasiyetine ve kurumun yetkinliğine göre değişen bir karışım.
Orient Global'in bakışıyla, edinme kararından önce kullanım alanlarını "standart" ve "kuruma özgü" diye ayırmak iyi bir başlangıç. Standart ihtiyaçlarda hazır çözümle hızlı ilerlemek, kuruma özgü alanlarda ise ilk projeden itibaren bilgi birikimini kurum içinde tutacak bir yapı kurmak, uzun vadede bağımlılığı azaltır. Kişisel veri içeren her senaryoda tarafların rolünü baştan netleştirmek de sonradan yaşanacak belirsizliklerin önüne geçer.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering