"Dijital ürün pasaportu nedir, ne zaman zorunlu, hangi verileri toplamalıyız?" Avrupa Birliği'ne ürün satan şirketlerde bu soru artık takvimli bir gündem maddesi. Avrupa Komisyonu, Dijital Ürün Pasaportu (DPP) Kayıt Sistemi'ni bir test ortamıyla birlikte 20 Temmuz 2026'da devreye aldı. İlk zorunluluk tarihi de belli: belirli batarya türleri için pasaport 18 Şubat 2027'de zorunlu hâle geliyor.
Bu yazıda pasaportun ne olduğunu, hangi ürün gruplarına hangi sırayla geleceğini ve AB'ye ihracat yapan bir şirketin veri altyapısını şimdiden nasıl hazırlayabileceğini ele alıyoruz.
Dijital ürün pasaportu nedir?
Komisyon DPP'yi ürünler, bileşenler ve malzemeler için bilgi saklayan bir dijital kap olarak tanımlıyor; amaç sürdürülebilirliği, döngüselliği ve mevzuata uyumu desteklemek. Ürün grubuna göre pasaport güvenlik, menşe, malzeme, onarılabilirlik, çevresel performans, yeniden kullanım ve geri dönüşüm bilgilerini içerebiliyor.
Sistemin hukuki temeli Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü (ESPR, 2024/1781). Tüzük, pasaporttaki verilerin açık standartlara dayanmasını, birlikte çalışabilir biçimde olmasını ve uygun durumlarda makinece okunabilir, yapılandırılmış, aranabilir ve tedarikçiye bağımlılık yaratmadan aktarılabilir olmasını şart koşuyor.
Mimari merkezi değil, dağıtık. Ürün verisi ekonomik işletmecide ya da bir DPP hizmet sağlayıcısında tutuluyor; işletmeci her pasaportu Kayıt Sistemi'ne kaydediyor ve sistem benzersiz tanımlayıcıları ve ilgili üst verileri saklıyor. Ürünle pasaport arasındaki bağı karekod gibi bir veri taşıyıcı kuruyor; kayıt tamamlandığında sistem benzersiz bir kayıt tanımlayıcısı üretiyor.
Takvim: önce batarya, ardından diğer ürün grupları
Komisyon'un gösterge takvimine göre sıra şöyle:
- Şubat 2027 – batarya: Batarya Tüzüğü'nün 77. maddesine göre hafif taşıt (LMT) bataryaları, kapasitesi 2 kWh'i aşan endüstriyel bataryalar ve elektrikli araç bataryaları için pasaport zorunlu. Komisyon sayfası ev tipi depolama ile e-bisiklet ve e-scooter bataryalarını da kapsamda sayıyor.
- ESPR çalışma planı: demir-çelik 2026, enerjiyle ilgili ürünler 2026-2029, tekstil, lastik ve alüminyum 2027, mobilya 2028, yatak ve bilgi-iletişim ürünleri 2029 için öngörülüyor.
- Geçiş süresi: ESPR kapsamındaki ürün grubuna özgü düzenleme kabul edildikten sonra işletmecilere en az 18 aylık geçiş süresi tanınıyor.
Ambalaj, oyuncak, yapı ürünleri ve deterjan gibi gruplarda pasaport şartı ayrı AB mevzuatından geliyor. Komisyon bu tarihlerin gösterge niteliğinde olduğunu ve yayın şartlarına bağlı kaldığını belirtiyor; planlamada her ürün grubunun nihai düzenlemesi esas alınmalı.
AB dışındaki üretici açısından ne değişiyor?
Yükümlülük, ürün AB'de üretilmiş ya da ithal edilmiş olsun, ürünü AB pazarına süren işletmecilere uygulanıyor. Bu nedenle bir Türk üreticinin doğrudan yükümlü olup olmadığı, ürünü AB'de kimin piyasaya sürdüğüne göre değişiyor. Ancak veri büyük ölçüde üretim tarafında oluştuğu için AB'li alıcı ya da ithalatçı bu veriyi tedarikçisinden isteyecektir.
Batarya özelinde Komisyon için hazırlanan soru-cevap belgesi bunu netleştiriyor: Pasaportu AB pazarına süren işletmeci kaydediyor; AB dışındaki üretici yazılı yetkiyle pasaportu oluşturabiliyor ya da güncelleyebiliyor, fakat nihai hukuki sorumluluk devredilmiyor. İçine bitmiş batarya takılmış bir ürün ithal edildiğinde sorumluluk normalde ithalatçıda.
Gümrük boyutu da önemli. ESPR kapsamına girecek ürünlerde serbest dolaşıma giriş için benzersiz kayıt tanımlayıcısının gümrüğe sunulması, gümrüğün de bu tanımlayıcıyı ve eşya kodunu Kayıt Sistemi'ndeki veriyle karşılaştırması öngörülüyor. Bataryalarda ise tanımlayıcının elektronik gümrük beyannamesine yazılması gerekmiyor; kayıt yükümlülüğü yine sürüyor.
Pasaporta hangi veriler giriyor?
Batarya pasaportu iyi bir örnek. Batarya Tüzüğü'nün XIII. Ekine göre kamuya açık kısımda kimyasal yapı dâhil malzeme bileşimi, tehlikeli maddeler ve kritik hammaddeler, nominal kapasite, gerilim aralıkları, beklenen ömür, garanti süresi ve AB uygunluk beyanı yer alıyor. Ayrıntılı bileşim, yedek parça bilgisi ve sökme talimatları yalnız meşru menfaati olanlara ve Komisyon'a; uygunluk test raporları ise yalnız onaylanmış kuruluşlara, piyasa gözetim makamlarına ve Komisyon'a açık.
Her alan Şubat 2027'de dolu olmak zorunda değil. Karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş içerik ve durum tespiti (due diligence) bilgileri o tarihte henüz istenmiyor; durum tespiti raporu Ağustos 2027'den itibaren gerekiyor. Bu kalemler için tedarik zinciri verisinin şimdiden toplanmaya başlanması, sonraki tarihlerde sıkışmayı önler.
ESPR'nin genel şartları da veri altyapısını doğrudan ilgilendiriyor: piyasaya süren işletmeci pasaportun bir yedek kopyasını bir DPP hizmet sağlayıcısı üzerinden erişilebilir tutmalı; pasaport, işletmecinin iflası ya da AB'deki faaliyetini bırakması hâlinde de ilgili düzenlemede belirlenen süre boyunca erişilebilir kalmalı.
Veri altyapısını hazırlamak için kontrol listesi
Aşağıdaki adımlar yukarıdaki kaynaklardan türetilmiş genel bir çerçevedir; her şirketin ürün grubuna ve AB'deki iş modeline göre uyarlanması gerekir.
- Kapsamı belirleyin. AB'ye giden ürünlerinizi Komisyon'un takvimindeki gruplarla eşleştirin. Bataryalı ürünlerde bataryanın kategorisini ve kapasitesini ayrıca not edin.
- Sorumluluk zincirini netleştirin. Her ürün için AB'de piyasaya süren işletmeciyi belirleyin; pasaportu sizin mi, alıcınızın mı oluşturacağını ve yazılı yetkinin kimde olacağını sözleşmeye bağlayın.
- Veri envanteri çıkarın. Malzeme bileşimi, tehlikeli maddeler, teknik performans, uygunluk belgeleri ve test raporlarının bugün hangi sistemde, hangi biçimde tutulduğunu listeleyin. Dağınık tablolarda duran veri, pasaport için en büyük risk.
- Ürün kimliğini sistemleştirin. Model, parti ve tekil ürün düzeyinde tanımlama yapısını kurun. Batarya Tüzüğü karekod ve benzersiz tanımlayıcı için belirli ISO/IEC 15459 standartlarını şart koşuyor.
- Tedarikçi verisini bugünden isteyin. Karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş içerik ve hammadde kaynağı bilgisi tedarikçilerden gelecek. Bu talebi standart bir veri formuna bağlayın.
- Entegrasyon yolunu seçin. Kayıt, güvenli bir kullanıcı arayüzü ya da uygulama programlama arayüzü (API) üzerinden yapılabiliyor; Komisyon makinece okunabilir veri modellerini bedelsiz olarak da sunuyor. ERP ve ürün yaşam döngüsü sistemlerinizin bu yapıya nasıl bağlanacağını test ortamında deneyin.
- Barındırma ve erişimi planlayın. Verinin kendi sisteminizde mi, bir DPP hizmet sağlayıcısında mı duracağına; hangi alanın kime açılacağına karar verin. Veri paylaşımında AB Veri Yasası yükümlülüklerini de birlikte değerlendirin.
- Güncelleme sorumluluğunu tanımlayın. Pasaport bilginin ürün ömrü boyunca doğru kalmasını gerektiriyor. Kimin, hangi olayda, hangi alanı güncelleyeceğini yazılı bir süreçle belirleyin.
Sonuç
Dijital ürün pasaportu, bir etiket projesinden çok bir veri yönetimi meselesi. Kayıt Sistemi çalışıyor, batarya için tarih belli ve diğer ürün gruplarının takvimi açıklanmış durumda. AB'ye ihracat yapan şirketler için ilk adım, ürün verisinin bugün nerede ve hangi kalitede tutulduğunu görmek; zorunluluk tarihi yaklaştığında yapılacak işin büyük kısmı bu envantere dayanacak.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering