"Yapay zekâ destekli süreç otomasyonu gerçekten ne kadar yaygın, şirketler bunu hangi işlerde kullanıyor?" Bu soru, otomasyon bütçesini planlayan pek çok yönetim ekibinin masasında. Yanıtı tedarikçi sunumlarından değil, resmî istatistikten okumak mümkün. Eurostat'ın 26 Mart 2026'da yayımladığı "AB'de Yapay Zekâ Teknolojilerinin Kullanımı – 2026" raporu, yapay zekâ tabanlı yazılım robotlarıyla süreç otomasyonunu (RPA) ayrı bir kategori olarak ölçüyor. Rapora göre bu teknolojiyi kullanan AB girişimlerinin oranı 2024'teki %4,2'den 2025'te %5,4'e yükseldi; büyük girişimlerde oran %24,4.
Türkiye tarafında da ivme belirgin. TÜİK'in 2 Ekim 2026'da yayımladığı bültene göre herhangi bir yapay zekâ teknolojisi kullanan girişimlerin oranı 2025'teki %7,5'ten 2026'da %14,0'a çıktı. Bu yazıda Avrupa verisini RPA özelinde okuyor ve ilk süreci seçmek için pratik bir çerçeve öneriyoruz.
Önce tanım: Eurostat neyi ölçüyor?
Eurostat'ın anket kategorisi dar anlamda "ekran botu"ndan daha geniş. Rapor bu teknolojiyi, farklı iş akışlarını otomatikleştiren ya da karar vermeye yardımcı olan teknolojiler başlığı altında, yapay zekâ tabanlı yazılım robotlarıyla süreç otomasyonu olarak tanımlıyor. Kategori adı yapay zekâ tabanlı yazılımı vurguladığı için bu rakam, yapay zekâ içermeyen klasik kural tabanlı botların toplam yaygınlığı olarak okunmamalı; ölçülen, iş akışını yürüten ya da karara destek veren yapay zekâ bileşenli otomasyon.
Verinin dayanağı da önemli. Anket 10 ve üzeri çalışanı olan girişimleri kapsıyor ve 2025'te AB genelinde 157 bin girişime uygulanmış. Bu nedenle rakamlar, tek tek vaka örneklerinden çok daha geniş bir resim sunuyor.
Veri: yaygınlık ölçekle birlikte keskin biçimde artıyor
RPA, Avrupa'da henüz ana akım değil. 2025'te AB girişimlerinin %20,0'ı en az bir yapay zekâ teknolojisi kullanırken bu oran 2024'e göre 6,5 puan arttı. Teknoloji türlerine bakıldığında en yaygın olan %11,8 ile metin analizi; iş akışı otomasyonu ve karar desteği ise %5,4 ile orta sıralarda yer alıyor.
Asıl dikkat çeken, ölçek farkı. 2025'te iş akışı otomasyonu kullanım oranı küçük girişimlerde %4,1, orta büyüklüktekilerde %4,8, büyük girişimlerde ise %24,4. Büyük girişimlerde oran bir yılda %20,4'ten %24,4'e çıktı. Rapor, büyük şirketlerin yapay zekâyı daha yoğun kullanmasını karmaşıklığı yönetme, ölçek ekonomisi, maliyeti üstlenme ve gerekli uzmanlığı sağlama kapasitesiyle açıklıyor. Bu tablo, RPA'nın yüksek işlem hacmi ve tekrarlayan süreçleri olan kurumlarda daha erken karşılık bulduğunu düşündürüyor.
Sektörel dağılım da benzer bir mantık izliyor. 2025'te iş akışı otomasyonu kullanım oranı bilgi ve iletişim sektöründe %23,7, elektrik-gaz-buhar sektöründe %14,9, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlerde %12,8 iken imalatta %3,9 ve inşaatta %2,0 seviyesinde.
Türkiye'de de ölçek etkisi açık. TÜİK verisine göre 2026'da yapay zekâ kullanım oranı 10-49 çalışanlı girişimlerde %12,8, 250 ve üzeri çalışanlı girişimlerde %37,1. TÜİK bülteni RPA'yı ayrı bir rakam olarak vermediği için iki ülke grubunun RPA oranlarını karşılaştırmak mümkün değil; Avrupa verisi burada yön gösterici bir referans olarak okunmalı.
Hangi süreçlerde kullanılıyor?
Eurostat, yapay zekâ kullanan girişimlere bu teknolojiyi hangi amaçla kullandıklarını da soruyor. 2025'te yapay zekâ kullanan AB girişimlerinin %31,1'i iş yönetimi ve idari süreçlerin düzenlenmesinde, %23,1'i muhasebe, kontrol ve finans yönetiminde yapay zekâdan yararlandı. En yaygın amaç %34,7 ile pazarlama ve satış; lojistik ise %6,1 ile en az kullanılan alan. Rapor, örnek kullanım amaçları arasında fatura işlemeyi de sayıyor.
Bu oranlar tüm yapay zekâ teknolojileri için geçerli; yalnız RPA'ya ait değil. Yine de idari ve finansal süreçlerin bu kadar üst sırada olması, otomasyonun ilk durağının çoğunlukla arka ofis olduğunu gösteriyor. Finans tarafında hangi süreçlerin daha hızlı geri dönüş verdiğini finans otomasyonu yazımızda ele almıştık.
Pratik yol: ilk RPA sürecini nasıl seçmeli?
Aşağıdaki adımlar kaynaklardaki bulgulardan türetilmiş genel bir çerçevedir; her kurumun kendi süreç yapısına ve sistemlerine göre uyarlanması gerekir.
- Arka ofisten aday listesi çıkarın. İdari işler, muhasebe ve finans süreçleri Avrupa verisinde öne çıkıyor. Fatura girişi, mutabakat, rapor derleme ve belge sınıflandırma gibi tekrarlayan işleri listeleyin.
- Hacmi ve kuralı ölçün. Her aday için aylık işlem sayısını, harcanan süreyi, hata ve yeniden işleme oranını kayda geçirin. Büyük kurumlarda kullanımın yüksek olması, hacmin belirleyici olduğuna işaret ediyor.
- "Kural" ile "yargı" kısmını ayırın. Tamamen kural tabanlı adımlar klasik otomasyonla çözülebilir. Serbest metin okuma, belge tanıma ya da sınıflandırma gerektiren adımlar ise yapay zekâ bileşeni ister; Eurostat'ın ölçtüğü kategori de tam olarak bu birleşim.
- İnsan onay noktalarını baştan tanımlayın. Hangi eşik üzerindeki tutar ya da hangi istisna türü insan onayına düşecek, önceden yazılı olsun. Karar desteği sunan bir otomasyonun sorumluluğu yine süreç sahibindedir.
- Başarı ölçütünü pilottan önce belirleyin. Süre, hata oranı ve istisna oranı gibi ölçütlerin mevcut değerini kaydedin; pilot sonunda aynı ölçütle karşılaştırın.
- Sistem değişikliklerine karşı bakım planı yapın. Botlar, bağlı oldukları ekran, dosya biçimi ya da mevzuat değiştiğinde güncellenmelidir. Süreç sahibi, teknik sorumlu ve değişiklik takvimi net olmalı.
- Yetkinliği ekip içinde büyütün. Eurostat'ın raporu, yapay zekâyı düşünüp kullanmayan girişimlerin en sık gerekçesinin uzmanlık eksikliği olduğunu gösteriyor (%70,3). Pilotu yürütecek ekibin eğitimi, ölçeklemenin ön koşulu.
- "Ajan" etiketine değil, işleve bakın. Otomasyon ürünleri giderek ajan olarak pazarlanıyor. Değerlendirmede ürün adından çok, gerçekte hangi adımı özerk yürüttüğünü sorgulayın; bu konuyu ajan projeleri yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Sonuç
Avrupa verisi iki şeyi birlikte söylüyor: Yapay zekâ destekli RPA genel girişim nüfusunda hâlâ sınırlı, ancak büyük şirketlerde hızla yaygınlaşıyor ve en çok idari ve finansal süreçlerde karşılık buluyor. Türkiye'de yapay zekâ kullanımının bir yılda neredeyse ikiye katlanması, aynı sorunun yerli kurumlar için de gündemde olduğunu gösteriyor.
Bu nedenle başlangıç noktası teknoloji seçimi değil, süreç seçimi olmalı. Yüksek hacimli, ölçülebilir ve sahibi belli bir arka ofis süreciyle yapılan küçük bir pilot, ölçeklemeye karar vermek için gereken veriyi en düşük riskle sağlar.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering