"Yapay zekâ araçlarını ve ajanlarını e-postamıza, dosya sunucumuza, ERP'mize bağlarken güvenliği nasıl sağlarız?" Bu soru, ajanların pilot aşamasından günlük işe geçtiği kurumlarda giderek daha sık soruluyor. Ajanın ne olduğu, hangi işte değer ürettiği ve projelerin neden iptal edildiği konusunu ajan projeleri yazımızda ele almıştık. Bu yazının odağı daha dar: bir ajana hangi sistemlerde, hangi işlemler için yetki verildiği ve bu yetkinin nasıl sınırlandığı.
Konunun bugün gündemde olmasının nedeni yeni bir veri. Gartner'ın 30 Eylül 2026'da yayımladığı ve güvenlik yöneticilerine yıl sonuna kadar önerdiği beş aksiyondan biri doğrudan ajan erişimine ayrılmış. Gartner'ın 2026'nın ikinci çeyreğinde 297 siber güvenlik lideriyle yaptığı ankete göre kurumların %54'ü ya yapay zekâ ajanlarının erişimini sınırlayan tanımlı bir yaklaşıma sahip değil ya da ajanlar için önceden tanımlanmış insan erişim yetkilerine dayanıyor.
Veri ne söylüyor?
Gartner'ın bu bulguya eklediği yorum, meselenin özünü iyi özetliyor. Bir yapay zekâ sisteminin ciddi siber risk yaratması için yapay genel zekâ düzeyine ulaşması gerekmiyor; kurumun operasyonlarını etkileyebilme yeteneği yeterli. Bu nedenle Gartner, ileri düzey yapay zekâ kurulumlarının içeriden kaynaklanan risk (insider risk) gibi ele alınmasını öneriyor. Kurumun tavsiyesi, çok ajanlı özerk sistemlerin modelin ne kadar akıllı olduğuna göre değil, hangi işlem yetkilerine sahip olduğuna göre yönetilmesi. Gartner ayrıca ajan iş akışlarının, olası bir hatanın etki alanını daraltan "koruyucu ajanlarla" güvence altına alınmasını öneriyor.
Dünya Ekonomik Forumu'nun Ocak 2026'da yayımladığı Global Cybersecurity Outlook 2026 da aynı yöne işaret ediyor. Rapora göre yapay zekâ araçlarının güvenliğini değerlendiren katılımcıların oranı 2025'teki %37'den 2026'da %64'e yükseldi, yani bir yılda neredeyse iki katına çıktı. Aynı ankette katılımcıların %87'si, yapay zekâ ile ilişkili zafiyetleri 2025 boyunca en hızlı büyüyen siber risk olarak tanımladı.
İki veri birlikte okunduğunda tablo şu: Kurumlar yapay zekâ araçlarını değerlendirmeye başlamış, ancak ajanların sistemlere bağlandıktan sonra neye erişebildiği konusu henüz aynı olgunlukta değil.
Ajan erişimi neden farklı bir sorun?
ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'ne (NIST) bağlı Ulusal Siber Güvenlik Mükemmeliyet Merkezi'nin (NCCoE) Şubat 2026'da yayımladığı taslak kavram belgesi, ajanları sınırlı insan gözetimiyle karar verip aksiyon alabilen sistemler olarak tanımlıyor ve bu sistemlerin aldığı aksiyonların ölçeğinin ve çeşitliliğinin katlanarak artabileceğine dikkat çekiyor.
Belge, kimlik yönetiminin üç temel ilkesinin (tanımlama, kimlik doğrulama ve yetkilendirme) ajanlara nasıl uygulanacağını araştıran bir proje öneriyor. Öne çıkan başlıklar şunlar: erişim sistemlerinin ajan ve insan kimliklerini birbirinden ayırabilmesi, ajanın bir kullanıcı adına çalıştığı durumlarda yetki devrinin belirli bir kişiye bağlanması ve ajan eylemlerinin ajanın kendi kimliğiyle kayda geçirilmesi. NIST'in açık soru olarak sorduğu konulardan biri de dikkat çekici: Yapacağı işlemler kurulum anında tam olarak öngörülemeyen bir ajan için "en az yetki" nasıl belirlenir? Gartner'ın anketinde öne çıkan "önceden tanımlı insan erişimine dayanma" yaklaşımı bu soruyu yanıtlamadan geçiyor: Ajan, insanlar için tanımlanmış yetkilerle çalışıyor ve ajana özgü bir sınır çizilmemiş oluyor.
Aşırı yetkinin üç kaynağı
Uygulama güvenliği alanında yaygın başvuru kaynaklarından OWASP'ın büyük dil modeli uygulamaları için hazırladığı 2025 risk listesi, bu sorunu "aşırı yetki" (Excessive Agency) başlığıyla tanımlıyor. OWASP'a göre sorunun kökü genellikle üç unsurdan biri: aşırı işlev, aşırı izin ve aşırı özerklik.
- Aşırı işlev: Ajanın bağlandığı araç, işin gerektirmediği işlevler de içeriyor. Örneğin yalnızca belge okuması gereken bir ajana, belgeleri değiştirip silebilen bir eklenti verilmesi.
- Aşırı izin: Aracın arka plandaki sistemlerde gereğinden geniş yetkisi var. OWASP'ın örneğinde, yalnızca veri okuması gereken bir eklenti veritabanına güncelleme ve silme yetkisi de olan bir kimlikle bağlanıyor.
- Aşırı özerklik: Yüksek etkili işlemler, bağımsız bir doğrulama ya da onay olmadan yapılıyor.
OWASP'ın örnek senaryosu riski somutlaştırıyor. Gelen e-postaları özetlemek için kurulan bir asistan, seçilen eklenti nedeniyle e-posta gönderme yetkisine de sahip. Kötü niyetle hazırlanmış bir e-posta, dolaylı istem enjeksiyonu yoluyla asistanı hassas bilgileri tarayıp dışarıya iletmeye yönlendirebiliyor. Bu senaryoda sorun modelin "kandırılması" kadar, ajanın hiç ihtiyaç duymadığı bir yetkiye sahip olması.
Pratik yol: ajan erişimi için kontrol listesi
Aşağıdaki adımlar Gartner, NIST NCCoE ve OWASP kaynaklarındaki önerilerden türetilmiş genel bir çerçevedir; her kurumun kendi sistem yapısına göre uyarlanması gerekir.
- Ajan envanteri çıkarın. Hangi ajanların ve yapay zekâ araçlarının hangi sistemlere bağlandığını, kimin adına çalıştığını ve hangi kimlik bilgisini kullandığını listeleyin.
- Her ajana ayrı kimlik verin. Ajanlar paylaşılan hesaplarla ya da bir çalışanın kişisel yetkileriyle çalışmamalı. NIST belgesinin önerdiği gibi erişim sistemi ajanı insandan ayırt edebilmeli.
- Yetkiyi işe göre daraltın. OWASP'ın önerdiği gibi eklenti sayısını, eklentilerin işlevlerini ve arka plandaki izinleri gereken en az düzeyle sınırlayın. Okuma işi yapan ajana yazma yetkisi vermeyin.
- Açık uçlu araçlardan kaçının. Komut çalıştırma ya da herhangi bir adresten veri çekme gibi geniş araçlar yerine, yalnızca tek bir işi yapan dar kapsamlı araçlar tercih edin.
- Kullanıcı adına çalışan ajanı o kullanıcının yetkisiyle sınırlayın. Ajan bir kişi adına işlem yapıyorsa, o kişinin erişebildiğinden fazlasına erişememeli ve yetki devri kayıt altında olmalı.
- Yetki kararını modele bırakmayın. OWASP'ın "tam aracılık" ilkesine göre bir işlemin yapılıp yapılamayacağına modelin değil, arka plandaki sistemin yetkilendirmesi karar vermeli.
- Yüksek etkili işlemlere insan onayı koyun. Ödeme, toplu e-posta gönderimi, kayıt silme gibi işlemler onaysız yapılmamalı.
- Kayıt tutun, izleyin, hız sınırlayın. Ajan eylemlerini ajanın kimliğiyle kaydedin, olağandışı davranışı izleyin. OWASP, işlem hızını sınırlamanın zararı önlemese de hasarı azaltabileceğini belirtiyor.
Sonuç
Gartner verisi, kurumların yarısından fazlasında ajan erişiminin ya tanımsız olduğunu ya da insan yetkilerine yaslandığını gösteriyor. Oysa risk, modelin ne kadar gelişmiş olduğundan çok, ajanın neye dokunabildiğinden doğuyor. Bu nedenle ajan güvenliği, yeni bir teknoloji yatırımından önce mevcut kimlik ve erişim yönetimi disiplininin ajanlara da uygulanmasıyla başlıyor: ayrı kimlik, dar yetki, insan onayı ve kayıt.
Orient Global'in bakışıyla, yeni bir ajanı devreye almadan önce bu kontrol listesinin ilk üç maddesini tamamlamak, sonraki adımların zeminini oluşturur.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering