"Şirketimizde yapay zekâ kullanılıyor mu?" sorusunun yanıtı, çoğu yönetim ekibinin düşündüğünden farklı olabilir. Kurum resmî bir araç seçmemiş olsa bile çalışanlar metin özetlemek, e-posta taslağı hazırlamak ya da veri toparlamak için üretken yapay zekâ araçlarını kendi başlarına deniyor. Bu durumda asıl soru "kullanılsın mı?" olmaktan çıkıp "nasıl yönetilsin?" sorusuna dönüşüyor.
Konunun bugün gündemde olmasının nedeni yeni veri. TÜİK'in 2 Ekim 2026'da yayımladığı Yapay Zeka İstatistikleri'ne göre üretken yapay zekâ kullandığını beyan eden bireylerin oranı 2025'te %19,2 iken 2026'da %37,6'ya yükseldi. Bu yazıda bu verinin işyeri açısından ne anlattığını ve kontrolsüz kullanımı bir yönetişim çerçevesine nasıl taşıyabileceğinizi ele alıyoruz. Kişisel veri ve KVKK boyutunu ayrıca şirket içi politika yazımızda incelemiştik; burada odak, kullanımın kendisini görünür ve yönetilebilir kılmak.
Veri: bireyler hızlı, kurumlar daha temkinli
TÜİK bülteni yalnız genel oranı değil, kullanım amacını da veriyor. Yapay zekâ kullanan bireylerin %86,4'ü özel amaçlarla kullanırken %37,3'ü mesleki amaçla kullandığını belirtiyor. Kullanım genç yaş gruplarında daha yüksek: oran 16-24 yaş grubunda %64,9, 25-34 yaş grubunda %55,7. İşgücüne yeni katılan kuşaklar bu araçları gündelik alışkanlık olarak işe getiriyor.
Aynı bültende girişim tarafı daha temkinli bir tablo çiziyor. 10 ve daha fazla çalışanı olan girişimlerde herhangi bir yapay zekâ teknolojisi kullanma oranı 2026'da %14,0. Bu iki oran farklı birimleri (birey ve girişim) ölçtüğü için doğrudan karşılaştırılamaz. Yine de verdiği işaret dikkate değer: çalışanların bireysel kullanımı, kurumsal benimsemenin önünden gidiyor olabilir.
Kurumların temkininin nedenleri de bültende görülüyor. Yapay zekâ kullanmayan ama kullanmayı düşünen girişimler, uzmanlık eksikliğinin yanında %66,4 ile hukuki sonuçların belirsizliğini ve %65,4 ile veri koruma ve gizlilik endişelerini gerekçe olarak gösteriyor. Kurum bu kaygılarla bekleme kararı verdiğinde kullanım durmuyor; yalnız kurumun görüş alanından çıkıyor.
Tablo Türkiye'ye özgü değil. OECD'nin Ocak 2026'da yayımladığı veriye göre OECD genelinde istihdamdaki kişilerin %41,1'i üretken yapay zekâ araçlarını kullanıyor.
Kontrolsüz kullanımın riski nerede?
Gartner'ın Mart-Mayıs 2025 arasında 302 siber güvenlik yöneticisiyle yaptığı ankete göre kurumların %69'u, çalışanların yasaklanmış genel üretken yapay zekâ araçlarını kullandığından şüpheleniyor ya da bunun kanıtına sahip. Gartner, onaysız araçların fikrî mülkiyet kaybı, veri ifşası ve güvenlik risklerine yol açabileceğini belirtiyor ve 2030'a kadar kurumların %40'tan fazlasının yetkisiz kullanıma bağlı güvenlik ya da uyum olayı yaşayacağını öngörüyor.
ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'nün (NIST) üretken yapay zekâya özel risk profili, bu riskleri daha somut bir dille tanımlıyor. Profilde yer alan riskler arasında kişisel ya da hassas verinin sızması veya yetkisiz kullanımı, kendinden emin biçimde sunulan ama hatalı içerik üretimi ve insanın sisteme aşırı güvenmesi bulunuyor. Çalışan, aracın ürettiği bir metni ya da hesabı kontrol etmeden müşteriye gönderdiğinde bu risklerin üçü aynı anda devreye girebiliyor.
Gartner aynı açıklamada daha az görünen bir riske de dikkat çekiyor: yapay zekâya aşırı bağımlılık, zamanla kurumdaki uzmanlığı ve muhakemeyi aşındırabilir. Kontrolsüz kullanım yalnız bir veri sorunu değil, aynı zamanda bir yetkinlik sorunu.
Yasaklamak yerine yönetmek
Bu tabloda tam yasak cazip görünebilir; ancak Gartner verisi, yasağın kullanımı kendiliğinden bitirmediğini gösteriyor. Gartner'ın önerisi üç başlıkta toplanıyor: kurum genelinde net bir araç kullanım politikası, onaysız kullanıma yönelik düzenli denetim ve üretken yapay zekâ riskinin yazılım hizmeti (SaaS) değerlendirme süreçlerine eklenmesi.
Aşağıdaki adımlar bu öneriler ile NIST profilindeki uygulama önerilerinden türetilmiş genel bir çerçevedir. NIST çerçevesi gönüllü kullanım içindir; her kurumun kendi ölçeğine, sektörüne ve mevzuat yükümlülüklerine göre uyarlanması gerekir.
- Envanter çıkarın. NIST profili, kurumdaki üretken yapay zekâ sistemlerinin yapay zekâ envanterine dahil edilmesini öneriyor. İşe çalışanlara hangi araçları, hangi işler için ve hangi hesapla kullandıklarını soran kısa ve suçlamayan bir anketle başlayabilirsiniz. Mevcut yazılımlarınızın içine eklenen yapay zekâ özellikleri de bu listeye girmeli; bu konuyu gömülü yapay zekâ yazımızda ayrıca ele almıştık.
- Envanter kaydını zenginleştirin. NIST'e göre kayıtta insan gözetimi rolleri, işlenen kişisel, gizli ya da hassas veriye ilişkin özel durumlar ve kullanılan temel modelin sürümü ile erişim biçimi yer alabilir. Her araç için bir iş birimi sahibi belirlemek, kaydın güncel kalmasını kolaylaştırır.
- Onaylı araç listesi ve kabul edilebilir kullanım kuralları yayımlayın. NIST profili, üretken yapay zekâ için şeffaf kabul edilebilir kullanım politikaları oluşturulmasını öneriyor. Listeyi üç katmanda kurmak pratik olur: serbest kullanılabilen araçlar, belirli işler için onaylı araçlar ve kullanılmaması gereken araçlar. Onaylı bir seçenek sunulmadığında çalışanların kendi bulduğu araca yönelmesi daha olası hâle gelir.
- Kuralları dış paydaşlara da uygulayın. NIST, kullanım politikalarının yükleniciler, danışmanlar ve diğer üçüncü taraf personeli de kapsayacak şekilde güncellenmesini öneriyor. Kurum adına iş yapan herkes aynı kurala tabi olmalı.
- Rol bazlı eğitim verin. Eğitim, aracın nasıl kullanılacağıyla sınırlı kalmamalı; hangi bilginin araca girilmeyeceğini, çıktının nasıl doğrulanacağını ve insan muhakemesinin nerede vazgeçilmez olduğunu da anlatmalı. Gartner, insan yargısının hangi işlerde gerekli olduğunun belirlenmesini öneriyor.
- Kullanımı izleyin ve düzenli denetleyin. NIST profili, devreye alınmış üretken yapay zekâ sistemlerinin özellikle hatalı içerik ve siber riskler açısından izlenmesini öneriyor. Onaylı araçların kullanım raporları ile onaysız araç trafiğine yönelik dönemsel kontroller birlikte ele alınabilir. İzlemenin amacı cezalandırmak değil, listeyi gerçek ihtiyaca göre güncellemek olmalı.
- Olay bildirim yolunu tanımlayın. NIST, üretken yapay zekâ kaynaklı olayların ilgili kişilere iletilmesi için rol, politika ve prosedür belirlenmesini öneriyor. Yanlışlıkla gizli bilgi giren bir çalışanın bunu kime ve ne kadar sürede bildireceği önceden yazılı olmalı; sessiz kalınması, sorunu büyütür.
Sonuç
TÜİK verisi, üretken yapay zekânın Türkiye'de bir yılda yaygın bir bireysel alışkanlığa dönüştüğünü ve kullananların önemli bir kısmının bunu işinde de kullandığını gösteriyor. Kurumlar hukuki ve veri koruma kaygılarıyla temkinli davranırken çalışanların kullanımı sürüyor. Bu nedenle ilk adım yasak değil, görünürlük: envanter, onaylı araç listesi, eğitim ve izleme. Bu dört unsur bir arada kurulduğunda, çalışanların zaten kullandığı araçlar denetlenebilir bir verimlilik kaynağına dönüşebilir.
Orient Global'in bakışıyla, çoğu kurum için sağlıklı başlangıç kısa bir kullanım envanteri ve üç katmanlı bir araç listesidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
#interimmanagement #forwarddeployedengineering